تبلیغات
منوی اصلی
موضوعات
مطالب پربازدید
مطالب اخیر
نویسندگان
دوستان
صفحات مجزا
آرشیو زمانی
نظرسنجی
سوال : نظرتون درباره ی این سایت چیه؟!
  • عالی
  • خوب
  • متوسط
  • ضعیف
  • افتضاح

جستجو



ورود به سیستم
تبلیغات متنی
آمار وب
  • بازدید امروز : 42
  • بازدید این ماه : 518
  • بازدید امسال : 8,341
  • کل بازدیدها : 60,464
  • کل مطالب : 21
  • تعداد افراد آنلاین : 0

قوم مایا

از ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد
(تغییرمسیر از تمدن مایا)
پرش به: ناوبری, جستجو
آثار به‌جای مانده از شهر تاریخی اوکسمال که در سده هشتم میلادی در اوج شکوفایی بود. بیش‌تر این بناها پس از متروکه شدن در دل جنگل‌های انبوه پوشیده شدند و در قرن بیستم بیش‌تر آن‌ها از میان جنگل‌های یوکاتان در کشور مکزیک و گواتمالا بیرون آورده شد.


مایا نام گروهی از اقوام سرخ‌پوست[۱] در جنوب مکزیک و شمال آمریکای مرکزی و نام تمدنی قدیمی[۲] در همین منطقه است. مایاها که از مشهورترین قبایل سرخپوست بودند معمولا شهرهایشان را در دل جنگل‌های بارانی می‌ساختند. حوزه زندگی و فعالیت مایاها حدود جنوبی کشور مکزیک و نیز سرتاسر گواتمالا و السالوادر را شامل می‌شد.[۳]

شهریگری قوم مایا از جمله تمدن‌های بسیار پیشرفته آمریکای مرکزی بوده که دست‌آوردهای آن در هنر، معماری، ستاره‌شناسی و ریاضیات بسیار چشمگیر بود.[۴] هم اکنون نیز گروه‌هایی از اقوام مایا در مکزیک و گواتمالا بسر می‌برند.[۵] مایاها با بهره‌گیری از تمدن‌های گذشته خود نظیر اولمک توانستند[۶] در خلال سالهای۲۵۰ تا۹۰۰ پس از میلاد تمدنی عظیم را در آمریکای مرکزی پایه‌گذاری نمایند.[۷] تاریخ مایاها به سه دوره مهم بخش‌بندی شده است و دوران‌های پیشاکلاسیک یا زندگی ابتدایی و دوران کلاسیک یا عصر طلایی و دوره پساکلاسیک یا افول این تمدن را شامل می‌شود.این قوم که به گویش‌های متعدد زبان مایایی تکلم می‌کردند و نوعی خط ابتدایی هیروگلیفی نیز داشتند که آثاری را به آن می‌نوشتند.[۸] تمدن مایا بدست اقوام مجاور ضعیف شده و سرانجام با هجوم اسپانیایی‌ها از میان رفت.پیش از این اضمحلال مایاها به دلیل نامشخصی به یکباره تمدن و شهرهای عظیم را رها کردند و دامان کوهستان‌ها پناه بردند.به دلیل از میان رفتن آثار مکتوب آن دوره و روایات گوناگون دلیل آن هنوز مشخص نیست.پس از آن تمدن مایا رها شد و اقتدار مایاهای کوهستان نیز ابتدا بدست آزتک‌ها و سپس اسپانیایی‌ها از میان رفت.جمعیت مایاهای امروزی که از بازماندگان فرمانروایان دوران باستان آمریکای مرکزی می‌باشند حدود هفت میلیون تن است که بیشتر در جنوب مکزیک و نواحی کوهستانی گواتمالا و بلیز به‌سر می‌برند.[۹]

تاریخچه

مرکز شهر تیکال در اوج قدرت خود در دوران کلاسیک مایا

گمانه زنی درباره زمان ورود مایاها به آمریکای مرکزی به حدود قرن دهم پیش از میلاد معطوف می‌شود و نخستین نشانه‌های استقرار و سکونت بومیان در اکتشاف‌های باستان‌شناسی مربوط به ۲۶۰۰ پیش از میلاد در کشور بلیز تعیین شده‌است.[۱۰] تقویم مایایی به ۳۱۱۴ پیش از میلاد اشاره دارد و البته یک داستان قدیمی پذیرفته شده مایایی نیز حوادث ۱۸۰۰ پیش از میلاد را توصیف کرده‌است. در دوران آغازین پیدایی مایاها آنها از ابتدا از نواحی شمالی آمریکا به سمت جنوب آمدند و با سکونت در ارتفاعات گواتمالا تمدنی عظیم پدید آمد. تاریخ تمدن مایاها به سه دوره پیشاکلاسیک-کلاسیک و پساکلاسیک دسته‌بندی شده‌است.[۱۱]

دوران پیشاکلاسیک 

دوران پیشاکلاسیک تمدن مایا از حدود ۱۰۰۰ پیش از میلاد تا ۲۵۰ میلادی را در بر می‌گیرد.[۱۲] خود این دوره به سه مرحله اولیه میانه و پایانی بخش بندی شده‌است.[۱۳] با آغاز این دوران که با اکتشافات انجام شده به اواخر هزاره دوم پیش از میلاد باز می‌گردد گرایش به شهرنشینی و زندگی شهری پدید آمد روستاها و شهرهایی ایجاد شد.[۱۴] خط مایایی بوجود آمد و زندگی قدیمی مایایی در اوایل این دوران که مبتنی بر شکار و خوشه چینی بود به زندگی شهری و کشاورزی مبدل گردید.[۱۵]

اطلاعات از دوران اولیه زندگی مایاها اندک است اما از دوران میانه که مربوط به چهار سدهٔ پیش از میلاد می‌باشد با توجه به اکتشافات باستان شناسی اطلاعات بیشتری بدست آمده که آمیختگی فرهنگی مایا با تمدن اولمک -از سنت‌های پیشین- را نشان می‌دهد.[۱۶] در مرحله پایانی دوران پیشاکلاسیک مایا بناهای اصلی شهرنشینی پدید آمد، این مرحله تا ۲۵۰ میلادی به طول انجامید.[۱۷] این مرحله پایانی را به واقع آغاز عصر شکوفایی تمدن مایا دانسته‌اند.[۱۸]

دوران کلاسیک تمدن مایا

نیایشگاه هرمی کوکولکان در چیچن ایتزا، ساخته شده در سده یازدهم میلادی

این مرحله که عصر طلایی مایا محسوب می‌شود، از ۲۵۰ تا۹۰۰ میلادی بود و در آن مایاها به اوج عظمت و درخشش خود رسیدند.دولت-شهر‌های بزرگ پدید آمد و شهرهایی مانند تیکال ساخته شد. در آن دوران تخمین زده می‌شود که نزدیک به دومیلیون تن در محدوده مایانشین بسر می‌بردند که یکصدهزارتن از آنان ساکن شهر تیکال بودند.[۱۹] بیشتر بناهای ساخته شده بجز خانه‌ها و امکانات شهری نظیر آبراهه‌ها به بناهای عظیم و فاخر مذهبی مربوط می‌شد. شهرهای باشکوهی مانند کوپان، چیچن ایتزا، تیکال، تئوتیهواکان و پالنکه در منطقه یوکاتان پدید آمد.[۲۰] در این دوره بکارگیری طلا در مناسبت‌های مذهبی و نیز جهت آرایش و تزیین رایج بوده‌است.[۲۱]

دوران درخشش این تمدن که در بکارگیری خطی هیروگلیفی و نیز ریاضیات و معماری به شکوفایی رسیده بود در اواخر این دوره که به دوره طلایی نیز شهرت دارد رو به افول گذارد. مایاها به دلایلی که هنوز کاملا مشخص نیست ناگهان شهرهای بزرگ و باشکوه خود را ترک گفته و بیشتر سرزمین‌های خود را به اقوام نیمه بدوی همسایه خود سپردند. این اضمحلال فرهنگی را گاهی بدلیل شیوع بیماری و یا افزایش بی‌رویه جمعیت و نبود موادغذایی کافی دانسته‌اند.از آن دوره تاریخ مایا وارد مرحله پسا کلاسیک شد.[۲۲]

دوران پساکلاسیک و ورود مهاجمان اروپایی



دوران پساکلاسیک تمدن مایا از ۹۰۰ میلادی تا قرن شانزدهم که زمان ورود مهاجمان اسپانیایی بود را دربرمی‌گیرد.[۲۳] مایاها در یکی از سربه‌مهرترین رویدادهای تاریخی به طرز مرموز و ناشناخته‌ای ناگهان تمام سرزمین‌های متمدن و آباد خود را ترک کرده و به کوهستان‌ها پناه بردند. دلیل این کوچ ناگهانی مشخص نیست که چگونه شد که شهرهای باشکوه و عظمت مایاها ناگهان خالی از سکنه شد.[۲۴] فرضیه‌های گوناگونی نظیر شیوع بیماری واگیر یا حملات مهاجمان بدوی و نیز باورهای مذهبی مطرح شده‌است اما هیچ یک تا کنون مورد تایید واقع نشده‌است.[۲۵] اقوام جدیدی آمدند و سرزمین‌های مایاها را تسخیر کردند. شهر بزرگ چیچن ایتزا بدست قوم تولتک که از اقوام نیمه وحشی ساکن ارتفاعات مکزیک بود افتاد. اقوام دیگری نیز فتح سرزمین‌های دیگر مایایی را آغاز کردند و تقریبا تمام ماحصل تمدن مایایی از دست رفت. این روند تا قرن سیزدهم ادامه داشت و در نهایت در قرن سیزدهم مایاها موفق شدند دوباره حاکمیت شهرهای خود را بدست بگیرند.[۲۶] اما با این تفاوت که بجای یک حکومت آن زمان شانزده حکومت کوچک در سرزمین‌های مایا حکومت می‌کردند.[۲۷] فرهنگ مایایی هم به نسبت دوره گذشته بسیار ضعیف تر و کم توان‌تر شده بود و تقریبا زیر سایه تمدن آزتک قرار گرفت و در نهایت بدست اسپانیایی‌های مهاجم تمدن مایا برچیده شد.[۲۸] فتح یوکاتان توسط اسپانیایی از پیروزی بر سایر تمدن‌ها و ملل آمریکایی دشوارتر بود[۲۹] و اگرچه ظرف پنجاه سال پیروز شدند اما حدود یکصدوهفتاد سال طول کشید تا بطور کامل بر این سرزمین‌ها تسلط بیابند.

ورود اسپانیایی‌ها در سال ۱۵۱۱ بود و ایتزا آخرین مقاومتی بود که در سال ۱۶۹۷ درهم شکست. در هنگام فتح سرزمین‌های مایا اسپانیایی‌ها با قومی مواجه بودند که دیگر استقلال سیاسی و توان نظامی فوق‌العادهٔ سال‌های گذشته خود را نداشتند اما به‌شدت در برابر متجاوزان اروپایی ایستادگی نشان دادند. به نحوی که هرناندز دکوردوبا کاشف اسپانیایی این سرزمین بر اثر زخمی که در نبرد برداشته‌بود جان خود را از دست داد.[۳۰] مایاها مدت‌ها بعنوان رعیت اسپانیا در نواحی کوهستانی زندگی خود را ادامه دادند[۳۱] و هنوز شمار بسیاری از آنان در کشورهای مکزیک، گواتمالا، بلیز و السالوادور بسر می‌برند که سنت فراوانی را از نیاکان متمدن خود در دو هزاره قبل حفظ کرده‌اند. شمار مایاهای امروزی حدود هفت میلیون نفر[۳۲] است که جمعیت زیادی از آنان اسپانیایی زبان شده‌اند.[۳۳]

جامعه در تمدن مایا

پادشاه مایایی یاکسچیلان بهمراه همسرش در دیوارنگاره‌ای با نقوش برجسته که در موزه بریتانیا نگهداری می‌شود. همسر او درحال بریدن زبانش است تا خون خود بر زمین بریزد. این نوعی قربانی غیر جانی برای شاه به شمار می‌آمد.
مردم‌نگاری مایاهای باستان که در موزه ملی مکزیک نگه‌داری می‌شود.

جامعه مایاها از قبایل به‌هم پیوسته‎ای که در سده‌های پیش از میلاد بتدریج گردهم آمده‌بودند تشکیل می‌شد و فرهنگ در روستاها و شهرها اگرچه با هم در تضاد بود اما وجود نظام شاه-خدایی در این کشور موجب قرابت فرهنگ، زبان و مذهب ساکنان قلمرو مایا شده‌بود که درپی این یک گونهٔ فرهنگی عمومی و کلی در اجتماع مایا‌ها پدید آمد.[۳۴] در نظام مایاها نجیب بودن و طبقه بسیار مهم تلقی می‌شد و هرکس می‌بایست جایگاه خود را از نیاکان به ارث ببرد. شاه در راس همه قرار گرفته و سلسله مراتب نیز بشدت رعایت می‌شد.[۳۵]

نظام سیاسی 

جامعه مایا در دوران پیشاکلاسیک مبتنی بر زندگی قبیله‌ای بود و هر قبیله رئیسی جداگانه داشت که بر فعالیت‌های مذهبی و خانوادگی و تجاری قبیله نظارت می‌کرد.[۳۶] در مرحله پایانی دوران پیشاکلاسیک سیستم نوین حکومتی مبتنی بر حکومت مرکزی در جامعه مایا پدید آمد و آن این بود که مایاها به این نتیجه رسیدند که در یک جامعه شاه بهتر از رئیس می‌تواند به امورات همه مردم رسیدگی کند. شاه واسطهٔ ارتباط خدایان و انسان تلقی می‌شد و کم کم پذیرش نظام شاهی در جامعه مایاها همه‌گیر شد.[۳۷] کاهنان مذهبی این نکته را برای دردست داشتن نفوذ تایید کردند و این باور رایج شد که سرپیچی از فرمان شاه موجب عقوبت خدایی و زمینی خواهد بود. شاهان مایا برای برقراری هرچه بیشتر نظم در قلمرو تحت امر خود به ایجاد نظام طبقات دست زدند و روحانیان و نظامیان را از خویشاوندان خویش برگزیدند.[۳۸]

طبقات اجتماعی

جامعه مایا در این دوران به دو دسته نخبه و غیر نخبه تقسیم می‌شد.[۳۹] جامعه نخبه که طبقه ثروتمندان بود خود دارای دو رده بود که رده اول مربوط به خاندان شاهی بود و رده دوم رده روحانیان و بازرگانان و جنگجویان حرفه‌ای بشمار می‌آمد. دسته غیر نخبه هم کشاورزان، صنعتگران، شکارچیان و هنرمندان بود. صنعتگران ماهر در این میان مقام و منصبی برتر از سایرین داشتند.[۴۰] در نظام سیاسی مایا گاهی یک زن به صدارت و شاهی می‌رسید و تمام امور را در دست می‌گرفت و این زمانی بود که از خاندان شاهی مردی برای این امر وجود نداشته باشد.[۴۱] پوشش و لباس طبقات با هم متفاوت بود و زنان در هر دو طبقه اگرچه لباس نخی یا دامن و پیراهن گشاد می‌پوشیدند اما گلدوزی‌های متفاوت داشتند. مردان طبقه پایین پوشش رویینه‌شان پارچه‌ای بود که اکس نام داشت اما مردان نخبه از شنلی بنام پاتی استفاده می‌کردند.[۴۲]

نظام برده‌داری 

در جامعه مایاها برده‌داری رواج داشت و تجارت برده نیز از امور مهم بازرگانی مایاها بود.[۴۳] یک شخص در جامعه مایاها از سه طریق ممکن بود برده شود: یکی اینکه ممکن بود سرپرست یک خانواده فقیر برای امرار معاش بهتر دست‌یابی به مال برای بهبود شرایط زندگی یکی از اعضای خانواده‌اش را به‌عنوان برده بفروشد. دوم اینکه ممکن بود کسی جرم یا جنایتی مرتکب شود و در اینصورت این امکان وجود داشت که با تشخیص مقامات قضایی بعنوان جریمه به بردگی محکوم شود و سوم نیز اشخاصی که بعنوان اسیر جنگی در نبرد با اقوام دیگر گرفته می‌شدند خودبه خود برده محسوب شده و از سوی جنگاوران فروخته می‌شدند. البته اگر اسیر از طبقات بالا و نجیب‌زاده جوامع دشمن بود بجای برده شدن طی مراسمی با احترامی ویژه کشته می‌شد که کشتن آنها نوعی مراسم قربانی برای خدایان دانسته شده‌است.[۴۴] که البته با روش آزتک‌ها در قربانی کاملا متفاوت بوده‌است.[۴۵]

نظام خانوادگی

در جامعه مایا کوچکترین واحد اجتماعی خانواده محسوب می‌شد که از پدر و مادر و فرزندان و نیز بردگان تشکیل می‌شد. در میان مایا هر خانواده به نوبه خود در میان خانواده‌ای بزرگتر قرار داشت که خانه هایشان را گرداگرد یکدیگر در یک حیاط مشترک می‌ساختند. ازدواج برپایه منصب بود و پدر دختر در سن پایین داماد را از طریق دلالانی که حرفه‌شان پیداکردن همسر و نامزد مناسب در میان طبقات مختلف برای دختران بود، پیدا می‌کرد.تعدد زوجات تنها برای طبقه نخبه مجاز بود و مراسم ازدواج تقریبا بدور از تشریفات و دخالت روحانیان انجام می‌گرفت.[۴۶]

هنر مایایی 

کاسه قدیمی مایایی مربوط به دوران کلاسیک که در هندوراس بدست آمده‌است

گاهی هنر مایاها در دوران کلاسیک یا عصر طلایی شان را برترین و زیباترین مکتب هنری جهان باستان دانسته‌اند. هنر مایایی اگرچه از سنت‌های پیشین نظیر تمدن اولمک بهره می‌برد اما خلاقیت‌هایی که در درون جامعه مایا پدیدار شد چهره‌ای ویژه و متفاوت از تمام تمدن‌های امریکای باستان به آن بخشید. آن‌ها باورهای خود را درارهٔ خدایان از راه خلق آثار هنری بروز می‌دادند.معماری، نقاشی، مجسمه‌سازی، سفالگری از مهم ترین و برجسته ترین هنرهای مایایی بود.[۴۷]


معماری

نوشتار اصلی: معماری مایا

آثار معماری مایاها که تا به امروز بجای مانده عمدتا مبتنی بر ساخت منازل شهری و روستایی، کاخ‌های شاهی و معابد و هرم‌های مذهبی- عبادی و سامانه‌های شهری مانند کانال هاو مخازن آب، راه‌های شهری و بین شهری می‌شد. خیابان‌ها عمدتا بصورت سنگفرش بودند و برای طراحی شهر مهندسان امر ابتدا نقشه شهر را طراحی کرده و سپس نظر مساعد شاه را می‌گرفتند.[۴۸] معمولا ساختمان‌های مذهبی مایاها که بصورت هرم بود با مذهب و ایدئولوژی و نیز با گاهشماری مایایی در ارتباط بود.[۴۹] پلکان در معماری جایگاه ویژه‌ای داشت و در همه آثار بگونه‌ای بچشم می‌آید. در نمای ساختمان از موزاییک و انواع رنگ استفاده می‌شد[۵۰] و بکارگیری نقوش و تصویر‌های مختلف در درون اتاق‌ها یا راهروها و نمای خارجی ساختمان‌های فاخر ویژگی دیگر معماری آمریکای مرکزی در عصر طلایی مایاها بود.[۵۱] مصالح ساختمانی اصلی در معماری مایاها را سنگ آهک تشکیل می‌داد که عمده آثار مایایی از سنگ آهک درست شده‌اند.[۵۲]

نقاشی 

نقاشی روی سفال.


نقاشی از دیگر جنبه‌های تمدن مایایی بود که شیوه آن تا به امروز نیز میان جوامع مایایی برجای مانده است.[۵۳] نقاشی‌ها بیشتر بر روی پارچه و دیواره‌ها صورت می‌گرفت که گاهی با گچبری نیز توام می‌شد.[۵۴] رنگ آبی نیلی میان مایاها جنبه الوهیت داشت و رنگی که در نقاشی‌های خود استفاده می‌کردند از نوع ماندگار آن بود که تجزیه نشده و از بین نمی‌رفت. رنگی که بر روی پارچه بکار می‌بردند طی فرآیندی پیچیده و شیمیایی بدست می‌آمد و امروزه پژوهشگران از طریق آزمایش‌های شیمیایی به روش باثبات کردن این رنگ‌ها پی برده‌اند که هنوز نیز پس از گذشت قرن‌ها ماندگاری و درخشندگی خود را حفظ کرده‌اند.[۵۵]

سایر هنرهای تجسمی 

مجسمه سفال زن مایایی.

از سایر هنرهای تجسمی مایاها می‌توان سفالگری را که از ویگی‌های بارز هنرمایایی است برشمرد. در خلال دوران کلاسیک مایاها شروع به تولید آثار سفالی چندرنگی کردند که بیشتر جنبه تزئینی داشت تا کاربرد روزانه. این سفالینه‌ها که عمدتا بگونه جام یا کاسه و یا مجسمه‌های سفال هستند رنگ‌آمیزی شده و دارای نقش‌ها و طرح‌هایی هستند که نمادهایی اساطیری و ایدئولوژیک را از باورهایی قوم مایا ارائه می‌کند.[۵۶] رنگ آبی سفال‌ها نشان از کاربرد آن در امور مذهبی را دارد.[۵۷] نقاشی‌های رمزگونه‌ای بر روی بیشتر سفالینه‌های بدست آمدهٔ مایایی دیده می‌شود که گاهی با کنده‌کاری همراه هستند. رنگ آمیزی سفالینه‌ها گاهی پیش از پختن آن انجام می‌گرفت و گاهی پس از آن. از آنجایی که مایاها چرخ سفالگری نداشته‌اند با صرف وقت زیاد با نوک انگشتان تکه‌های گل را تبدیل به کاسه یا کوزه می‌کردند. روش کار آن‌ها از لوله کردن گل و دادن شکل مارپیچ به آن‌ها بوده‌است.[۵۸] دوره زمانی سفالینه‌های بدست آمده از مایا‌ها به حدفاصل قرن ششم پیش از میلاد تا قرن نهم میلادی مربوط می‌شود..[۵۹] بجز سفالگری پیکرتراشی مایاها نیز از دیگر جنبه‌های هنری تمدن مورد نظر است. مجسمه‌هایی که در دوره مایاها ساخته شده بیشتر مجسمه شاهان و یا خدایان و موجودات مافوق بشری را شامل می‌شود. برخی از این مجسمه‌ها سنگ یشم سبز که جنبه قدسی داشته ساخته شده‌بودند و کشف میزان زیادی از محصولات یشم در کنار گورهای بزرگان مایا موید این نکته می‌باشد.[۶۰] تندیس‌های مایا‌ها معمولا بصورت نیم تنه و نشسته و به ندرت ایستاده‌اند و در سردر سراها و نمای ساختمان‌ها معمولا بچشم می‌خورند.[۶۱]

زبان و ادبیات 

همچنین ببینید: زبان مایایی
سنگ نوشته‌ای به خط مایایی که در شهر پالنکه کشف شده است.
سوزاندن متون کهن مایا توسط کلیسای کاتولیک و تاثر مایاها از این حادثه.
نسخه‌ای از کتاب اساطیری چیلام بالام به خط و زبان مایایی.


مایاها را از آن جهت پیشرفته‌ترین قوم در امریکای باستان می‌دانند که بهتر از سایرین توانستند زبان خود را مکتوب کرده و خط را بکار برند. مایاها به زبان مایایی تکلم می‌کردند که زبانی التصاقی از شاخه زبان‌های بومی امریکا محسوب می‌شود. زبان مایایی قدیم بعدها به چندین گویش متعدد تقسیم شد که آنها امروز گروه زبان‌های مایایی را تشکیل می‌دهد که در آمریکای مرکزی هنوز هم گویشورانی دارد. در گذشته تفاوت‌های لهجه ای اقوام مایایی تبار به حدی بود که گاه سخن یکدیگر را درک نمی‌کردند. این تفاوت‌ها تا به امروز نیز پابرجا مانده‌است. این ممکن است که مایاها ایده نوشتن زبان را از اولمک‌ها فراگرفته باشند اما خط آنها هیچ شباهتی به سیستم نوشتاری اولمک نداشت.[۶۲] خط مایایی نوعی خط هیروگلیفی[۶۳] بود که آغاز بکارگیری و ابداع آن به سده ششم پیش از میلاد باز می‌گردد.[۶۴] مایاها خط خود را برای امور مذهبی و سرشماری درآمد و مالیات‌های عمومی، مراسم و مناسک مذهبی و تحریر و تالیف کتاب‌هایی که دانش و علوم را حفظ می‌نمود بکار می‌بردند.[۶۵] آموزش خط نوشتاری نیز میان طبقه نخبگان رایج بود. رمزگشایی علائم نوشتاری مایاها تا حد زیادی سخت و دشوار است و هنوز هم تمامی متون نوشته شده مایا به‌خوبی خوانده و درک نشده‌اند. یکی از این مشکلات تغییر زبان و لهجه مایاها و واژه‌پذیری فراوان از زبان اسپانیایی است.[۶۶] مایاها ساخت کاغذهای الیافی را دنبال می‌کردند و بیش از هزار جلد کتاب آکاردئونی شکل تالیف کرده‌بودند که موضوعاتی مانند تاریخ قوم مایا، نظام اعتقادی، ستاره شناسی و پیشگویی، ریاضیات، طب و گاهشماری را در بر می‌گرفت. این کتاب‌ها تقریبا همگی بدست کشیش‌های اسپانیایی سوزانده شدند.[۶۷] یکی از این کشیش‌ها بنام اسقف دیگو دلاندا که عامل اصلی از دست رفتن آثار مکتوب قدیمی مایا بود سوزاندن کتاب‌های مایاها را این‌گونه توصیف کرده‌است:

« این مردمان در عین حال با استفاده از نشانه‌ها و حروف مشخص کتاب‌هایی نوشته و در آن‌ها امور باستانی و دانش کهن خویش را توصیف نموده بودند... آنها این نوشتارها را درک می‌کردند و به دیگران نیز می‌فهمانیدند و آموزش می‌دادند. ما تعداد بسیار زیادی از این کتاب‌ها را یافتیم و چون مشاهده کردیم در میان آن‌ها چیزی جز خرافات و دروغ‌های شیطانی وجود ندارد همه را سوزاندیم که به شکل حیرت آوری باعث تاثر و افسوس آن‌ها شد و دست آخر همه آن‌ها را پریشان و محنت‌زده کرد.[۶۸]  »


از میان کتاب‌هایی که کشیش لاندا دستور امحا آن‌ها را صادر کرده بود سه کتاب به شکل شگفت انگیزی از شعله‌های آتش در امان ماندند. یکی از این کتاب‌ها که در کتابخانه‌ای در درسدن آلمان نگه‌داری می‌شود و به نسخه درسدن مشهور است اطلاعات جامعی از ریاضیات و ستاره شناسی در درون خود دارد. کتاب دیگر که در اسپانیا کشف شد مربوط به طالع بینی است و نوشتار آخرین پرسیانوس نام دارد که در پاریس از صندوقی بی‌نام و نشان بیرون کشیده‌شد و مربوط اساطیر و عقاید مذهبی مایاهای باستان است.[۶۹] پس از این حادثه دوباره مایاها به نوشتن آثار خود روی آوردند و کتاب کشیش جاگوار و کتاب پوپول ووه دو مورد از آن‌ها هستند که بیشتر به تاریخ و اساطیر و افسانه‌های مایایی اختصاص دارند. این متن‌های متاخر در قرن شانزدهم نوشته شده‌اند.[۷۰]

باورهای دینی مایا

نوشتار اصلی: دین مایا
تمثال کوکولکان که بصورت نیمه انسان نیمه مار قرار دارد. کوکولکان به زبان مایاها معنای مار بالدار را می‌داد.
مجسمه چوبی که تصویری خیالی از درخت مرکزی یا واکاه چان ارائه می‌کند.

سبک تفکر مذهبی مایاها کاملا از عقاید مذهبی جهان قدیم متفاوت بود. بیشتر متون قدیمی این دین از میان رفته و برای همین شناخت ایدئولوژی مایاهای قدیم سخت و تا انداز زیادی مبتنی بر حدس و گمان است.دین در جامعه مایا عامل متحد کننده محسوب می‌شد و همه طبقات از پادشاه تا بردگان همگی درگیر یک دین بودند.[۷۱] حکومت ها, همیشه مذهبی و دین‌گستر بودند و برای همین سرپیچی از باورهای دینی یا بدعت در آن خشم حاکمان را بر می‌انگیخت. دین اگرچه تمام مسائل زندگی مایا را در برمی‌گرفت اما به‌همان اندازه هم عرفانی بود و به مسائل معنوی می‌پرداخت. مذهب سنتی مایا خدایان متعددی داشت و هرخدا نیز یک همزاد غیر همجنس به‌عنوان همدم برای خود داشت که پس از مرگ او را در زیبالبا یا دنیای زیرین پذیرا می‌شد تا زمانی که دوباره زنده شده و به آسمان بازگردد.[۷۲] هنوز نیز گروه‌هایی از مردم مایایی‌تبار ساکن هندوراس, گواتمالا و مکزیک به باورهای قدیمی مایایی معتقدند و مذهب فاتحان اروپایی خود را به‌طور کامل نپذیرفته‌اند.[۷۳]

جهان‌بینی مایاها

در مذهب مایاها جهان دو بعد خدایی و انسانی داشت که در سه حوزه ضرب می‌شدند و آن سه حوزه جهان آسمانی، جهان زمینی و جهان زیرزمینی را شامل می‌شد. دنیای زیرزمینی که زیبالبا نامیده می‌شد[۷۴] دنیای خدایان زیرزمینی و مکان استقرار روان‌های درگذشتگان بود.[۷۵]. قلمرو آسمانی سیزده طبقه و قلمرو زیرزمینی نه طبقه داشت, هریک از این طبقات قلمرو فرمانروایی یکی از خدایان بشمار می‌رفت. شناخت مناسک مذهبی مایاها کاملا میسر نشده و این بدلیل از میان رفتن بخش عظیمی از منابع مایایی و نیز تغییر مذهب اکثریت جامعه مایاها به مسیحیت است. ارتباط اصلی خدایان با یکدیگر از راه درخت مرکزی بنام واکاه چان امکان‌پذیر بود.[۷۶] این درخت که ریشه‌اش در دنیای زیر زمینی تنه‌اش در دنیای زمینی و شاخه‌هایش به دنیای آسمانی می‌رسید. خون قربانیان یا نذر‌هایی که نزد پادشاه درخاک ریخته می‌شد را از طریق ریشه‌هایش جذب و در سراسر گیتی انتشار می‌داد.[۷۷]


خدایان آیینی

نوشتار اصلی: اساطیر مایا

درک چیستی خدایان مایایی هم مانند درک آنان از جهان پیچیده‌است و برای ذهن انسان‌های غربی ناآشنا می‌نماید.[۷۸] خدایان مایایی می‌توانستند شکل ظاهر و سرشت خود را تغییر دهند و دلیل ایجاد آثار گوناگون هنری نیز همین است که مایاها می‌توانستند هر صورتی برای خدایان خود متصور شوند و آن‌ها را مجسم سازند. باستان شناسان مطرح می‌کنند بزرگترین خدای مایا ایتزامنا نام داشته‌است.[۷۹] همین خدا دوشکل دیگر نیز داشته‌است که آن یکی هوناب کئو[۸۰] به معنی نخستین خدای زنده و دیگری کوکولکان بمعنی مار بالدار بود.[۸۱] باور مایاها این بود که خدای اصلی خود را به‌صورت کهکشان راه شیری نیز نشان داده و سرپرست و آفریدگار جهان است و بر همه خدایان سرپرستی می‌کند. کینیچ آهائو خدای خورشید [۸۲] و هوناهپو خدای ناهید[۸۳] بودند که این دوخدا معمولا بر سر روز و شب با هم در کشمکش قرار داشتند. برای کشاورزان دو خدا بنام‌های یوم کاکس[۸۴] که خدای ذرت بود وجود داشت و یکی هم چاک که خدای باران بود. چاک که بیشتر با چهرهٔ خزنده‌ای با دندان‌های شبیه مار تصویر می‌شد چهار رنگ متفاوت داشت که به جهات جغرافیایی شمال, جنوب, شرق, غرب باز می‌گشت و برای هرکدام به رنگ سفید, زرد, سرخ, سیاه در می‌آمد. خدای ویژه و مورد احترام زنان ایکس چل نامیده می‌شد که مسئول تولد نوزادان شفادادن به بیماران و پیشگویی بود.[۸۵]

ارتباط با جهان معنوی 

همچنین به باور مایاها هر انسانی همزادی داشت که بصورت روح ظاهر می‌شد و با خدایان نشست و برخاست داشت و می‌توانست زندگی افراد را تحت تاثیر قرار بدهد. انسان‌ها می‌توانستند از راه دعا و مناسک دینی و نیز مصرف داروهای روانگردان با آنها ارتباط برقرار کنند.[۸۶] این همزادان که بیشتر به دنیای زیزمینی مربوط می‌شدند عامل پیوند فرد با جامعه مردگان نیز محسوب می‌شدند که این به دنیای زیرزمینی ارتباط داشت و فرد نیاز داشت برای این کار به محل‌هایی ویژه مثل غارهای تاریک برود. به‌باور مایاهای قدیم از راه مکاشفات و مصرف مواد روانگردان نیز می‌شد با دنیای خدایان متصل شد و پند و اندرز گرفت.پیشگویان دینی برای پیشگویی‌های خود غیر از ستاره شناسی به این روش نیز روی می‌آوردند.[۸۷]

ریاضیات مایاها 

اعداد در سیستم عددی مایاها

مایاها ظاهرا ریاضیات را تا میزانی از اقوام اولمک فراگرفته بودند. آنها احتمالا نخستین قومی در جهان بودند که موفق به کشف عدد صفر شدند. این اتفاق در حدود سال ۳۶ پیش از میلاد افتاد[۸۸] و ششصد سال بعد بود که هندی‌ها به راز صفر پی برده و از طریق مسلمانان آن را به اروپایی‌ها رساندند.[۸۹] نماد صفر در تحریر اعداد مایایی بصورت یک گوش ماهی بود که شکل آن ترسیم می‌شد.[۹۰] نظام شمارشی مایاها نيز برخلاف نظام متداول امروز جهان که دهگانی است یک نظام بیستگانی بود.[۹۱] مایا‌ها برای هر عدد یک نقطه می‌گذاشتند که بصورت افقی بود و هرگاه این اعداد شمارشان به پنج نقطه (یعنی عدد پنج) می‌رسید بجای پنج نقطه یک خط عمودی می‌کشیدند و برای اعداد بالاتر مانند شش, هفت و سایر بالای خط افقی یک یا دونقطه یا بیشتر می‌گذاردند.[۹۲] به این ترتیب عدد ده در نوشتار مایا دوخط افقی روی هم بود و برای یازده کافی بود یک نقطه بالای آن می‌گذاشتند.[۹۳] نوشتن اعداد از انتها بود و هر بار استفاده از صفر برابر یک قطه بیست شماه آن را بالا می‌برد.[۹۴] چنان که در نظام ریاضی رایج امروزی صفر جلوی یک ده بار آنرا افزایش می‌دهد. چون خط نوشتاری مایاها هیروگلیف بود و نشان‌های تصویری داشت گاهی کاتبان برای نوشتن صفر یا نقطه یا خط از نمادهای تصویری دیگری استفاده می‌کردند تا بر زیبایی اثر نوشتاری خود که معمولا بصورت کنده کاری بود بیفزایند و آنرا هنری تر جلوه دهند.[۹۵] همین امر موجب دشواری در دریافت برخی از داده‌های آماری مایاهای قدیم شده‌است. سیستم جمع و تفریق مایا‌ها هم شبیه سیستم‌های متداول امروزی بود اما آنها نمادهای چهارعمل اصلی را اینگونه بکار نمی‌بردند اما روش محاسبه ایشان تقریبا همین رایج امروز جهان بود:[۹۶] Maya add.png

اخترشناسی مایاها

رصدخانه کراکول واقع در چیچن ایتزا

مایاها آموخته بودند که چگونه از ریاضیات برای ثبت و محاسبه حرکات و تغییرات اجرام سماوی بهره گیری کنند. در یادبود‌ها و دیوارنوشته‌های مایایی آثار و اکتشافات خود را ثبت می‌کردند. بزرگان دینی مایا آموخته بودند که چگونه سال خورشیدی، ماه قمری و حتی حرکتهای سیاره زهره را محاسبه کنند.[۹۷] مایاها برای این محاسبه‌ها، ریاضیات ترکیبی را بکار می‌گرفتند و ماهرانه تر از سایر ملتهای آمریکایی باستان، از خط، درجهت ثبت یافته‌های جدید خود بهره می‌بردند.[۹۸] آنها در جدول‌هایی قدیمی خسوف و کسوف را ثبت و برای آن‌ها جدول‌های زمانبندی تنظیم کده بودند. آنها برای تنظیم مناسک مذهبی خود نیز از داده‌های ستاره شناسی استفاده می‌کردند.[۹۹] مایاها ضمن شناخت خسوف و کسوف محاسبات دقیقی نیز از گردش مسیر سیاره‌های ناهید و بهرام و تا اندازه کمتری عطارد ترسیم کرده بودند. همچنین شواهدی دردست است که مسیر حرکت سیاره مشتری نیز توسط مایاها مشخص شده بوده‌است. مایاها از اخترشناسی برای تنظیم تقویم و هماهنگی مراسم مذهبی طالع بینی, پیشگویی و ثبت دوره سلطنت استفاده می‌کردند. در کراکول چیچن ایتزا یک رصدخانه ی مایایی بدست آمده که یب شباهت به رصدخانه‌های امروزی نیست.[۱۰۰] ضمن اینکه آنتونی آونی ستاره شناس نظر دارد که مایاها همگی خانه هایشان را بگونه‌ای می‌ساختند که ظاهرا بتوان از پنجره هایشان آسمان را رصد نمود. مثلا در شهر اوکسمال همه ساختمان‌ها در یک ردیف و پنجره هایشان به یک سوی مشخص از آسمان باز می‌شود. در ناحیه کراکول نیز همه خانه به نحوی ساخته شده بودند که در امتداد سیاره زهره قرار داشتند.[۱۰۱] حیرت بیشتر دانشمندان از این است که این شناخت دقیق مایاها از حرکت اجام آسمانی در شرایطی بود که مایاها ابزار پیشرفته ستاره شناسی نداشته‌اند و سرزمینشان در منطقه‌ای بود که نه ماه از سال بارانی و همیشه ابری بود.[۱۰۲]

گاهشماری مایا 

نوشتار اصلی: تقویم مایا
تاریخ نگاری و ثبت تاریخ در دستگاه شمارش طولانی بروی یک سنگ زرد رنگ


سیستم گاهشماری مایاها نیز از بخش‌های پیچیده این تمدن است.[۱۰۳] مایاها به سال ۳۶۵ روزه خورشیدی پی برده بودند اما برای محاسبه سال نه تنها جابجایی خورشید درآسمان فراز خود را که حرکت‌های ماه و ستارگان و دیگر اجرام آسمانی را نیز مدنظر داشتند. نزد مایاها سه نوع تقویم استفاده می‌شد.[۱۰۴] یکی تقویم سالنمای ۲۶۰ روزه, دیگری هاآب یا سال ۳۶۵ روزه و دیگر تقویم شمارش طولانی ۵۲ ساله.[۱۰۵] سال مقدس که تزولکین نامیده می‌شد همان سالنمای ۲۶۰ روزه بود.[۱۰۶] هر ماه آن بیست روز بود و هر روز یک نام مشخص داشت و نیز سیزده شماره که روزها در آن ضرب می‌شدند و مجموعا ۲۶۰ روز می‌شد. آنها از این طریق سعی می‌کردند تا از زمان دقیق وقوع پدیده‌های قدیمی به میزان روزهایی که از آن گذشته آگاه شوند.[۱۰۷] شیوه آن به گونه‌ای بود که مثلا روز ایمیکس که روز نخست هر ماه بود و اولین باری که در سال ۲۶۰ روزه واقع می‌شد نام سال یکم ایمیکس می‌گرفت و به همین ترتیب سال دوم سال دوم ایک و زمانی که به سیزدهمین می‌رسید نام چهاردهمین روز یعنی ایکس مقارن یک می‌شد و سال یک ایکس می‌گردید و اینگونه مشخص می‌شد که چهارده سال گذشته‌است.[۱۰۸] فایده این تقویم برای این بود که در ارقام بالا با ضرب و تفریق ساده, می‌شد زمان واقعی را به روز تعیین کرد و از این رو به آن سالنمای مقدس می‌گفتند چراکه در امور مذهبی مردمی کاربرد بیشتری داشت.[۱۰۹] سالنمای هاآب سالنما و تقویم رسمی مایا بود. هاآب را برای امور سلطنتی و کشوری بکار می‌بردند.[۱۱۰] در سالنمای هاآب سال نوزده ماه داشت. هجده ماه نخست سال ۲۰ روز بود و ماه آخر سال نج روز که روی‌هم رفته سیصدوشصت وپنج روز را تشکیل می‌دادند.[۱۱۱] ماه آخر یوایب نامیده می‌شد و برای مردم بدشگون می‌نمود.[۱۱۲] روزهای ماه از صفر تا نوزده را در بر می‌گرفتند شمار روز با یک آغاز نمی‌شد. مایاها در ذکر تواریخ معمولا در کتیبه‌ها هردو سالنمای تزولکین و هاآب را بکار می‌بردند. از آنجایی که هاآب ۱۰۵ روز بیش از تزولکین داشت یعنی در تطابق دوتقویم هاآب ۱۰۵ دندانه وارد سال تزولکین شده بود و تطابق کامل تنها زمانی انجام می‌شد که ۵۲ سال از آغاز گذشته باشد که این دوره ۵۲ سال را دَوَران تقویم نامیده‌اند.[۱۱۳] واین دوران برای مایاها بسیار مهم و با اهمیت بوده‌است.تقویم سوم سالنمای شمارش طولانی است که مبتنی بر روزهاست که هر روز اما سال به ماه‌های سی روزه تقسیم نمی‌شد. هر روز یک کین بشمار می‌رفت و هر ۲۰ روز برابر یک یوئنال می‌شد. هر هجده یوئینال را یک تون می‌گفتند که مجموعا ۳۶۰ روز(کین) بدست می‌آمد. هر بیست سال(تون) برابر یک کاتون و هر بیست کاتون یک باکتون و هر بیست باکتون یک پیکتون بود. یک پیکتون برابر می‌شد با ۲٬۸۸۰٬۰۰۰ روز. بالاترین واحد در گاهشماری مایایی آلائون است که برابر می‌شود با بیست و سه میلیارد و چهل میلیون روز.[۱۱۴] سال‌های آنان سیصدوشصت روزه بود و دلیل آن هم فرار از شومی پنج روز پایانی بود. کاربرد این تقویم بیشتر برای شمارش روزهای گذشته یا باقیمانده نسبت به یک رویداد مهم بوده‌است. مایاها سیستمی ریاضیاتی نیز داشتند که سالنماهای سه‌گانه را به هم تبدیل می‌کرد و از طریق داده‌های یک تقویم می‌توانستند آنرا در سالشماری دیگر نیز بیابند.[۱۱۵]

واحدهای شمارشی در تقویم شمارش طولانی
روزها دوره شمارش طولانی دوره شمارش طولانی میزان برابر سال خورشیدی
۱ = ۱ کین    
۲۰ = ۲۰ کین = ۱ وینال ۰.۰۵۴۸
۳۶۰ = ۱۸ وینال = ۱ تون ۰.۹۸۵
۷٬۲۰۰ = ۲۰ تون = ۱ کاتون ۱۹.۷
۱۴۴٬۰۰۰ = ۲۰ کاتون = ۱ باکتون ۳۹۴.۳

تمدن مایاها در فرهنگ جهان امروز 

نوشتار اصلی: پدیده ۲۰۱۲
تصویر تیزر فیلم آپوکالیپتو که به وقایع دوران انحطاط مایاها می‌پردازد.این فیلم به کارگردانی مل گیبسون ساخته‌شد.

از مهم‌ترین مسائل پیرامون نام مایا در جهان امروز افسانه پایان جهان در سال ۲۰۱۲ است که حسب پیشگویی‌های مایاهای قدیم جهان در آن روز پایان می‌پذیرد. این پدیده که به پدیده پایان جهان مشهور شده‌است با نزدیک شدن به سال مورد نظر بر دامنه شیوع باور به آن در میان برخی افراد افزوده می‌شود. روز گمان‌شده برای این رویداد خیالی که بیست و یکم دسامبر ۲۰۱۲ است برابر شب یلدای سال ۱۳۹۱ هجری خورشیدی خواهد بود.[۱۱۶] در همین زمان شایعه مبنی بر برخورد یک جرم غول‌پیکر به زمین در سال ۲۰۱۲ موجی از واکنش‌ها را بدنبال داشت. در نهایت موسسه SETI که کار پژوهش بر این امر را دنبال می‌نمود این مسئله را رد کرد.[۱۱۷] دربارهٔ این موضوع فیلم‌هایی نیز در هالیوود ساخته شده که از میان آن‌ها می‌توان به فیلم ۲۰۱۲[۱۱۸] به کارگردانی رولند امریش اشاره نمود. همچنین درباره مردم مایا فیلم پرفروش دیگری به کارگردانی مل گیبسون در سال ۲۰۰۶ ساخته شد بنام آپوکالیپتو یا آخرالزمان که در آن دوران افول مایاها و شکست‌هایشان برابر قوم آزتک به تصویر کشیده شده‌است.[۱۱۹]

جامعه امروزی مایاها 

دو دختر مایایی در لباس محلی.
مناسک مایایی-مراسم تقدیس برای یک کودک.

با وجود از دست رفتن اتحاد مایاها این قوم از صحنه روزگار کنار نرفتند[۱۲۰] و هنوز در گوشه‌هایی از آمریکای مرکزی مردم مایا با حفظ آداب و رسوم خود به زندگی ادامه می‌دهند. جمعیت مایاهای امروزی که بازماندگان مایاهای متمدن دوران باستان و سده‌های میانه هستند[۱۲۱] حدود هفت میلیون تن برآورد شده که در کشورهای السالوادور،[۱۲۲] هندوراس،[۱۲۳] مکزیک،[۱۲۴] گواتمالا[۱۲۵] و بلیز[۱۲۶] پراکنده‌اند و به گویش‌های زبان مایایی و یا اسپانیایی سخن می‌گویند. بیشتر جمعیت امروزی مایاها در ارتفاعات گواتمالا بسر می‌برند. در گواتمالا اگرچه خیلی از مایاها سبک زندگی و گفتار اسپانیایی را پذیرفته‌اند اما این تغییر و همرنگی با جامعه در زنان بسیار کمتر از مردان دیده می‌شود[۱۲۷] و اکثر زنان مایایی گواتمالا هنوز هم سبک پوشش و زبان بومی و اصیل خود را نگاه‌داشته‌اند.[۱۲۸] مایاهای امروزی بخاطر رنگ پوشش خاص خود و کلاه‌های بلند و لباس‌های شاد رنگارنگ خود شهره هستند.[۱۲۹] مردان مایا امروزه به کارهای کشاورزی و گاهی صنعتی مشغولند و در میان جامعه امروزی مایا کودکان دستفروش نیز بچشم می‌خورند.[۱۳۰] امروزه زندگی مایاها مانند بیشتر مردم آمریکای لاتین توام با محرومیت است و روند پیشرفت بویژه در مناطق مایانشین که کوهستانی و روستایی نیز هستند بسیار کندتر است.[۱۳۱] غذاهای سنتی مایاها هنوز مبتنی بر غداهای گیاهی و بویژه ذرت است. انواع و اقسام غذاها و نان‌ها با ذرت طبخ می‌شود.[۱۳۲] مایاهای امروزی اگرچه بیشتر مسیحی کاتولیک می‌باشد اما هنوز دسته‌های زیادی از مردم این قوم هر به مذهب باستانی خود معتقد باقی مانده و آئین‌های مذهبی خود را همچنان برگزار می‌کنند. پذیرش مذهب کاتولیک از سوی بسیاری از مایاها تنها سرپوشی بود برای دفاع از خود برابر مسیحیان چرا که هنوز در میان جوامع مسیحی مایا همچنان شمن وجود داشته و در ارتفاعات و غار‌ها بر اصل سال‌های ۲۶۰روزه به عبادت و ارشاد و مکاشفه می‌پردازند.[۱۳۳] نام بسیاری از اساطیر مایا با نام‌های مذهبی لاتین جایگزین شده اما مراسم و عقاید همچنان باستانی برجای مانده‌اند.[۱۳۴] گرایش عمده روستاییان مایا به مسیحیت از سال ۱۹۶۰ و آغاز فعالیت تبلیغی کلیساهای انجیلی جنوب ایالات متحده آغاز شده‌است.[۱۳۵]

در بلیز 

مایاهای کشور بلیز که سومین گروه بزرگ قومیتی این کشور هستند و حدود یازده درصد جمعیت کشور را تشکیل داده‌اند[۱۳۶] بیشتر از تبار آن‌دسته از اقوام موپان و یوکاتک هستند که درپی وقوع جنگ در سال ۱۸۸۰ به کشور بلیز مهاجرت نمودند.[۱۳۷] ده سال پیش از آن مایاهای ککچی از کشور گواتمالا وارد بلیز شده بودند و خلاف همتباران موپانی خود که راه کوهستان‌های مرتفع بلیز را پیش گرفتند, اینان وارد سرزمین‌های پست جنوبی این کشور در جوار رودخانه‌ها شدند.[۱۳۸] تاریخ و فرهنگ باستانی مایاها نزد مایاهای بلیز بسیار با اهمیت و مایه افتخار تلقی می‌شود.[۱۳۹]

در گواتمالا 

شمار مایاهای گواتمالا بیش از سایر کشورهای مایانشین است. مایاهای گواتمالا بیش از سایرین به آداب و رسوم خود مانند پوشش, مذهب و زبان پای‌بند مانده‌اند و شرایط فرهنگ بومی مایا در گواتمالا بهتر از سایر کشورهاست.[۱۴۰] مایاها در گواتمالا به سیزده گروه قومی کوچکتر تقسیم می‌شوند.[۱۴۱] پیشه اکثر مایاهای گواتمالا کشاورزی و صنایع دستی است[۱۴۲] که عمدتا در مناطق مرتفع و کوهستانی کشور بسر می‌برند.

در مکزیک 

یک خانواده روستایی مایا در یوکاتان مکزیک.

مایاها بخشی از گروه‌های قومی کشور مکزیک هستند که بیشتر آنها در نواحی جنوبی و بویژه شبه جزیره یوکاتان ساکن می‌باشند.[۱۴۳] زبان مایاهای مقیم مکزیک یوکاتک است که ریشهٔ مایایی دارد و مذهب بیشینه جمعیت مایایی ساکن مکزیک کاتولیک می‌باشد. جمعیت مایاهای مقیم مکزیک حدود سیصدوپنجاه هزار تن می‌باشد که بیشتر آن‌ها اسپانیایی را بعنوان زبان دوم یا زبان نخست خود می‌دانند. بدلیل شرایط جغرافیایی محل سکونتشان بیشتر مایاهای مکزیک از صنعت توریسم امرارمعاش می‌کنند.[۱۴۴]

در هندوراس 

مایاها در هندوراس چورتی نامیده می‌شوند که جمعیتی کمتر از شش هزار نفر دارند.[۱۴۵] مایاهای این کشور سنت مایایی خود را عمدتا فراموش کرده‌اند و دیگر به گویش چورتی صحبت نمی‌کنند و پوشش سنتی آن‌ها نیز کلا تغییر یافته‌است. اخیرا تلاش‌هایی در رابطه با بازگشت چورتی‌ها به فرهنگ قدیمشان انجام شده و تا حدودی آن‌ها به یادگیری زبان نیاکان خود مشغول شده‌اند.[۱۴۶] پیشه اصلی مایاهای هندوراس که اسپانیایی زبان هستند صنایع دستی و توریسم است. نوعی از عروسک که بنام عروسک‌های هاسک شناخته می‌شوند توسط این گروه قومی ساخته شده و معمولا بوسیله کودکان دستفروش به مشتری‌ها عرضه می‌شود.[۱۴۷]>

نگارخانه

خرابه‌های شهر مایاپان در یوکاتان که از دل جنگل‌ها بیرون کشیده شده‌است.

کتاب‌های مرجع 

  • د.نتزلی، پاتریشیا. تمدن مایا. ترجمهٔ فرید جواهر کلام. چاپ سوم، تهران: ققنوس، ۱۳۸۷، ISBN 978-964-311-676-7. ‏
  • گاردنر، هلن. هنر در گذر زمان. ترجمهٔ محمدتقی فرامرزی. چاپ دهم، تهران: آگاه، ۱۳۸۹، ISBN. ‏

پانویس

  1. Mayan Civilization-Geography and Landscape(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  2. Maya civilization(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۱. «The Maya are probably the best-known of the classical civilizations of Mesoamerica.»
  3. Looking for clues at Copán(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  4. cities of Pyramids(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  5. Mayans(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  6. Maya civilization(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  7. Coe, Michael D. (2002). The Maya (6th ed.). Thames & Hudson. p. 81. ISBN 0-500-05061-9
  8. Early Maya Writing at San Bartolo, Guatemala(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  9. Maya Mania: Unearth the Splendor of the Ancient Mayan World(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  10. Maya Archaeological Sites in Belize(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  11. The Mayan Civilization Time Line(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  12. Estrada-Belli, Francisco (2011). The First Maya Civilization: Ritual and Power Before the Classic Period. Abingdon, Oxfordshire and New York: Routledge. ISBN 978-0-415-42994-8
  13. The Classic Preclassic: Perspectives of the Middle Preclassic Period in the Mirador Basin and the Maya Lowlands(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  14. Maya Culture Collapse: Current Theory(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  15. Maya Civilization Timeline(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  16. Mesoamerica: Maya(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  17. Maya Culture Collapse: Current Theory(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  18. د. نتزلی. پاتریشیا. تمدن مایا. جواهرکلام, فرید. تهران. نشرققنوس. چاپ دوم.1387. ص ۲۳
  19. Classic Period(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  20. Maya Archaeological Sites in Belize(انگلیسی). گزارش انجمن باستان‌شناسی بلیز. پروژه کوبولا. بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  21. Coggins, Clemency (Ed.) (1992). Artifacts from the Cenote of Sacrifice Chichen Itza, Yucatan: Textiles, Basketry, Stone, Shell, Ceramics, Wood, Copal, Rubber (Memoirs of the Peabody Museum). Harvard University Press.
  22. mayankids(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  23. Maya Post classic Period and Historic Maya of Belize(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  24. Ancient Mayan culture(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  25. Archaeologists find new clues why the Maya left(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  26. Timeline Maya(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  27. تمدن مایا, ص112
  28. Postclassic Period(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  29. Spanish Conquest of Yucatán (1526-46)(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  30. تمدن مایا. ص 112
  31. Timeline Maya(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  32. new organization(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  33. IV. Postclassic Period - C. Spanish Conquest(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  34. Ancient Maya Societyانگلیسی. بازیابی در ۲۱ ژوئن ۲۰۱۱
  35. Mayan Kings and Cities (پی.دی.اف). بازدید در تاریخ ۲۲-۰۷-۲۰۱۱.
  36. تمدن مایا. ص.۳۷
  37. III. Classic Period - A. Society and Economy(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  38. تمدن مایا. ص.۳۸
  39. Ancient Maya Society(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  40. تمدن مایا. ص.39
  41. Women In Mayan Culture(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  42. تمدن مایا. ص۴۱
  43. تمدن مایا. ص۴۱
  44. III. Classic Period - A. Society and Economy(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  45. Difference Between Aztecs and Mayans(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۰۵-۰۸-۲۰۱۱.
  46. تمدن مایا. ص39
  47. تمدن مایا. صفحه.71
  48. تمدن مایا. ص72
  49. Maya Architecture Maya Architecture(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  50. تمدن مایا. ص 73-75
  51. III. Classic Period - A. Society and Economy(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  52. تمدن مایا. ص77
  53. MAYA ART PAGES(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۲۲-۰۷-۲۰۱۱.
  54. تمدن مایا. ص 82
  55. راز ماندگاری تمدن مایا کشف شد(فارسی). نشریه اینترنتی خبرآنلاین. بازدید در تاریخ ۱۰ ژوئیه ۲۰۱۱.
  56. Preliminary Report on the Ceramics from Holmul, Guatemala: Year 2000 Season(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  57. Mysteries of "Sacrificial" Maya Blue Pigment Solved(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  58. تمدن مایا. ص85
  59. Preliminary Report on the Ceramics from Holmul, Guatemala: Year 2000 Season(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  60. تمدن مایا. ص88-90
  61. هنر در گذر زمان. ص۷۴۷
  62. Maya Literature(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  63. Founding Director Emeritus: Ian Graham(انگلیسی). دانشگاه هاروارد. بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  64. Mayan World: A maya time line, Quintana roo, Campeche, Chiapas, Yucatan, Mexico(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰-۰۸-۲۰۱۱.
  65. Mayan Literature and Poetics(انگلیسی). دانشگاه وسلیان. بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  66. symbols on the wall push maya writting back by years(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰-۰۸-۲۰۱۱.
  67. Maya Spirituality(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰-۰۸-۲۰۱۱.
  68. تمدن مایا، ص 12-13
  69. Madrid Codex(انگلیسی). دانشنامه بریتانیکا. بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  70. Popol wuj(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰-۰۸-۲۰۱۱.
  71. تمدن مایا. ص57
  72. تمدن و خدایان قوم مایا در آمریکا(فارسی). دایره‌المعارف طهور. بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  73. the Maya today(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  74. Maya death(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت۲۰۱۱.
  75. underworld word in Online dictionary(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  76. Rising of the Sacred World Calendar(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰-۰۸-۲۰۱۱.
  77. Mayan Mythology(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰-۰۸-۲۰۱۱.
  78. تمدن مایا. ص53
  79. تمدن و خدایان قوم مایا در آمریکا(فارسی). دایره‌المعارف طهور. بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  80. The «Classic Maya» (approx. 435 A.D.830(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت۲۰۱۱.
  81. Kukulcan(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰-۰۸-۲۰۱۱.
  82. Maya Gods and Goddesses(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  83. Hunahpú and Xbalanqúc(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  84. religion of Maya(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  85. تمدن و خدایان قوم مایا در آمریکا (2)(فارسی). دایره‌المعارف طهور. بازدید در تاریخ ۲ ژوئیه ۲۰۱۱.
  86. تمدن مایا. صفحه ۵۸
  87. Geography and Landscape(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۲ ژوئیه ۲۰۱۱.
  88. MAYAN MATHEMATICS(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  89. Maya Mathematic(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  90. Mayan Math(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  91. Mayan mathematics(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  92. THE MAYA MATHEMATICAL SYSTEM(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  93. Maya Mathematics(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  94. The Mayan Number System(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  95. تمدن مایا. ص92
  96. Maya numerals
  97. Dating the eclipse table(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰-۰۸-۲۰۱۱.
  98. Maya Astronomy(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  99. Maya Astronomy(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  100. Maya Astronomy(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  101. تمدن مایا. ص105
  102. تمدن مایا. ص 106
  103. An Introduction to the Mayan Calendar(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  104. calenders(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  105. MAYA CALENDAR(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  106. The Tzolkin(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  107. The Mayan Calendar(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  108. THE SACRED MAYAN CALENDAR(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  109. Tzolqin Calendar is a holy moon calendar of ancient Maya civilisation(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  110. The Mayan Use of the Calendar(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  111. Mayan Haab Calendar(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  112. Uayeb(انگلیسی). دانشنامه بریتانیکا. بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  113. The End of the World Explained(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  114. THE SACRED MAYAN CALENDAR(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  115. The Long Count: Astronomical Precision(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۲۲ ژوئیه ۲۰۱۱.
  116. آیا ۲۰۱۲ پایان کار دنیا خواهد بود؟(فارسی). خبرآنلاین. بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  117. NO Spaceships Headed for Earth(انگلیسی). SETI Institute. بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  118. Official Moie Site(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  119. IMDb:Apocalypto(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  120. Mayan people today(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  121. Maya(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  122. El Salvador - Maya Lenca(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  123. today Mayas of Honduras(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  124. Maya are around today(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  125. Mopan Mayas in Belize and Guatemala(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  126. Belize People(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  127. DRESS-the Mayas(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  128. Maya Today Cultural traditions, American influences,and Maya experiences in the United States(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  129. the Maya today(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  130. Rituals of the Modern Maya(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  131. LIVING CONDITIONS(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  132. The Maya Foods(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  133. Guatemalan People(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  134. the Maya today(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  135. Maya,5-Religion(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  136. Maya Culture & History(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  137. The Belize Virtual Guide-TOLEDO DISTRICT(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  138. MAYA VILLAGES(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  139. Belize people(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  140. Our Living Maya Culture(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  141. The Mayas in Guatemala(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  142. Guatemalan People(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  143. The Mayas in Mexico(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  144. Maya are around today(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  145. Chorti of Honduras(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  146. The Mayas in Honduras(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.
  147. Chortí Maya - Honduras(انگلیسی). بازدید در تاریخ ۱۰ اوت ۲۰۱۱.







.: Weblog Themes By Blog Skin :.
نرخ سکّه و طلاوب سایت شهاب حسینیبرنامه نویسی حرفه ای PHPدروس تخصصی فوق لیسانس مهندسی نرم افزاردنیای مد و لباسپکیج تصفیه فاضلابشهر هوشمند ارومیه کاملا اجرایی شد - فروشگاه شهر هوشمندشهر هوشمند